Γιατί ο κόσμος ‘’φανατίζεται’’ σε περιόδους (οποιασδήποτε) κρίσης; Τί φαινόμενο είναι αυτό; Ποια είναι ‘’η ψυχολογία’’; – Γράφει ο Σπυρίδης Χρήστος, Φιλόλογος Φ.Π.Ψ Ιωαννίνων (τομέας Ψυχολογίας).

Όπως όλες οι κρίσεις, έτσι και η υγειονομική κρίση του κορονοϊού δεν αποτέλεσε εξαίρεση. Πάλι τα πνεύματα οξύνθηκαν! Πάλι οι ‘’πραγματιστές’’ και οι ‘’συνωμοσιολόγοι’’, οι ‘’δεξιοί’’ και οι ‘’αριστεροί’’, οι ‘’ζηλωτές’’ και οι ‘’μετριοπαθείς’’, οι ‘’πιστοί’’ και οι ‘’άπιστοι’’ συνεκρούσθησαν. Το φαινόμενο είναι βαθύτερο και πρέπει να πιάσουμε το νήμα από την αρχή. 

Σε περιόδους κρίσης, οι άνθρωποι ‘’χάνουν τον μπούσουλά τους’’. Τα οικονομικά επιδεινώνονται, η επόμενη μέρα προδιαγράφεται ασαφής, χάνεται η ψυχική ισορροπία και πόσα ακόμα άραγε; Σε αυτή τη ‘’πλημμύρα προβλημάτων’’ που παρασέρνει τον άνθρωπο, ο ίδιος προσπαθεί να κρατηθεί από ένα ‘’στύλο ανακούφισης’’, ώστε να ‘’συγκρατήσει κάπως τη κατάσταση’’ και να αισθάνεται μέσα του ότι ‘’δεν χάθηκε ο έλεγχος’’. 

Για άλλους, αυτός ‘’ο στύλος’’ έχει να κάνει με ορισμένες θρησκευτικές ΤΟΥΣ πεποιθήσεις (<< Αυτά τα εφηύραν ΜΟΝΟ για να πολεμήσουν τη θρησκεία!>>). Για άλλους, έχει να κάνει με τις πολιτικές τους πεποιθήσεις (<< Έ,ρε και να μην ήταν οι τάδε και να ήταν οι δείνα, θα πεθαίναμε στους δρόμους σαν τα κοτόπουλα!>>). Για άλλους, έχει να κάνει ακόμη και με τις προσωπικές τους απόψεις (<< ΕΓΩ ΠΙΣΤΕΥΩ και δεν με ξεγελάς ότι οι Πτολεμαϊδιώτες φταίνε που έκλεισε η Κοζάνη! (Και το αντίστροφο). Γενικότερα, μπορούν να επικληθούν πολλές καταστάσεις. 

Αυτές τις αντιδράσεις, είναι φυσικό να τις συναντούμε σε περιόδους κρίσης και με όρους ψυχολογίας, θα μπορούσαμε να τις εντάξουμε στο ‘’μηχανισμό άμυνας’’ που ονομάζεται ‘’ηθικοποίηση’’. Δηλαδή όταν ερμηνεύουμε ή δικαιολογούμε καταστάσεις στη  σφαίρα της ηθικής, ή του δικαίου (κατ’ εμάς). 

Μ’ αυτόν τον τρόπο έχουμε βρει τον ‘’φταίχτη’’ που θα ξεσπάσουμε (εκτόνωση), καθώς και ‘’κινητοποιηθήκαμε’’ για να πολεμήσουμε τον ‘’εχθρό’’ από ‘κει που μας παρέσερνε αδρανείς η ‘’πλημμύρα των προβλημάτων’’. Αυτός που μας αντιπαραβάλλεται, απειλεί τη νέα λύση που βρήκαμε, την ισορροπία μας και είναι μαζί με τους ενόχους. 

Ένα χαρακτηριστικό είναι η πόλωση και οι οξείς τόνοι έναντι της συνηθισμένης αντιπαραβολής ιδεών. Κλείνοντας, θα ήθελα να πω, ότι ασφαλώς και τα προβλήματα είναι αληθινά και πολύς κόσμος υποφέρει, μιας και αυτό αντικατοπτρίζεται άλλωστε στη συμπεριφορά μας όπως διαπιστώσαμε. Επίσης, δεν πρέπει να εξαχθεί το λανθασμένο συμπέρασμα ότι είναι κακά: οι απόψεις, οι πεποιθήσεις, το θρησκευτικό αίσθημα, οι ιδέες, η ηθική. Ίσα ίσα… Το πρόβλημα είναι όταν η ‘’ηθική’’ γίνεται ‘’φανατισμός’’ (οξύμωρον άλλωστε),  για να εξυπηρετηθούν εσωτερικοί σκοποί. Όταν ‘’τσιμπάει λίγο στο αλάτι’’…

Καλή και δημιουργική χρονιά!