Η πνευμονία – τα αίτια, η αντιμετώπισή της και η πρόληψη της σοβαρής αυτής πάθησης



 Άρθρο του Τσακάλη Αργύριου, Ειδικού Παθολόγου με μετεκπαίδευση στο Σακχαρώδη Διαβήτη με ιατρείο στη Νεάπολη Κοζάνης


Η πνευμονία είναι μια απειλητική για τη ζωή λοίμωξη του αναπνευστικού συστήματος, και αποτελεί μια από τις κύριες αιτίες θανάτου σε ολόκληρο τον κόσμο. 
Τα κυριότερα αίτια της πνευμονίας είναι τα βακτήρια και οι ιοί.Από τα βακτήρια ο πνευμονιόκοκκος είναι το συνηθέστερο αίτιο πνευμονίας και αποτελεί παγκοσμίως μείζον αίτιο νοσηρότητας και θνητότητας σε παιδιά και ενήλικες.
Άλλα βακτήρια που μπορεί να προκαλέσουν πνευμονία είναι ο σταφυλόκοκκος , το μυκόπλασμα, η λεγιονέλλα και ο αιμόφιλος γρίπης τύπου β .
Επίσης, ορισμένοι ιοί (ιός της γρίπης A και B, αδενοϊός, αναπνευστικός συγκυτιακός ιός, ιοί της παραϊνφλουέντζα, ιλαράς κ.α ) μπορούν να προκαλέσουν πνευμονία. Η διάγνωση της ιογενούς πνευμονίας είναι πιο δυσχερής, δεν ταυτοποιείται εύκολα το αίτιο και δε διακρίνεται εύκολα από τη βακτηριακή πνευμονία. 

Η επίπτωση της πνευμονιοκοκκικής πνευμονίας οποιασδήποτε αιτιολογίας σε άτομα της τρίτης ηλικίας είναι υψηλή, με περίπου ένα εκατομμύριο κρούσματα και 350.000 έως 620.000 νοσηλείες μόνο στις ΗΠΑ. Μεταξύ των ασθενών που νοσηλεύονται με πνευμονιοκοκκική πνευμονία εμφανίζονται συχνά επιπλοκές που περιλαμβάνουν τα οξέα στεφανιαία σύνδρομα, την καρδιακή ανεπάρκεια και την αναπνευστική ανεπάρκεια. Το ποσοστό θνησιμότητας στους ενήλικες κυμαίνεται  από 10% έως 20% και μπορεί να υπερβαίνει το 50% στις ομάδες υψηλού κινδύνου, παγκοσμίως.
Η πνευμονία επιβαρύνει οικονομικά την κοινωνία, καθώς συνεπάγεται απώλεια ημερών εργασίας για το άτομο και φυσικά μακροπρόθεσμες επιπλοκές που σχετίζονται με την υγεία. Επιπλέον, μπορεί να έχει αντίκτυπο στα άτομα που φροντίζουν τους ασθενείς, γιατί χάνουν και αυτά ημέρες εργασίας και εισόδημα.
‘Οσον αφορα στον τρόπο μετάδοσης των μικροβίων, τα άτομα που είναι φορείς ιών ή του στρεπτόκοκκου στη ρινική κοιλότητα και στο φάρυγγα (ρινοφάρυγγα) μπορούν δυνητικά να μολύνουν άλλους μέσω αερομεταφερόμενων σωματιδίων με το φτέρνισμα ή το βήχα.

Άτομα αυξημένου κινδύνου για να αρρωστήσουν είναι οι ηλικιωμένοι , καθώς και άτομα που πάσχουν από ασθένειες όπως είναι ο διαβήτης, το άσθμα, η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), οι καπνιστές, οι αλκοολικοί, και αυτοί που λαμβάνουν φάρμακα που μειώνουν τις άμυνες του οργανισμού.

Στην πνευμονία προσβάλλονται οι πνευμόνες από βακτήρια που οδηγούν στη γέμιση των  κυψελίδων με φλεγμονώδες υγρό ή πύον. Τα συμπτώματα με τα οποία εκδηλώνεται η βακτηριακή πνευμονία είναι ο υψηλός πυρετός με τρόμο και ρίγος, ο βήχας ( με πολλά πτύελα ή ξηρός), το θωρακικό άλγος ιδιαίτερα κατά τις αναπνευστικές κινήσεις ή το βήχα, η  δυσκολία στην αναπνοή,η κυάνωση που φαίνεται στα χείλη ή τα νύχια, κεφαλαλγία, μυαλγίες, κόπωση και αδυναμία. Στις ιογενείς πνευμονίες συνήθως η κλινική εικόνα είναι λιγότερο θορυβώδης, μπορούν πάραυτα να προκαλέσουν πιο συχνά επιπλοκές όπως σοβαρή αναπνευστική ανεπάρκεια και σύνδρομο αναπνευστικής δυσχέρειας, που χρήζουν νοσηλείας στην εντατική.

H αποτυχία αναγνώρισης των συμπτωμάτων της πνευμονίας μπορεί να οδηγήσει σε καθυστέρηση στη διάγνωση και στη θεραπεία με αποτέλεσμα να μεταβάλλει τη βαρύτητα και τη διάρκεια της  νόσου. Όσον αφορά στη διάγνωση της πνευμονίας αυτή τίθεται από τη φυσική εξέταση και τα κλινικά συμπτώματα, ενώ επιβεβαιώνεται με μια απλή ακτινογραφία θώρακος. Οι εξετάσεις αίματος μπορεί να αποκαλύψουν την παρουσία βακτηρίων στο αίμα, ενώ επίσης εξετάζονται ορισμένες παράμετροι που ενισχύουν την υποψία για τη νόσο και τη βαρύτητά της.

Όσον αφορά στη θεραπεία της βακτηριακής πνευμονίας, πρέπει να ξεκινά αμέσως μετά τη διάγνωση ή την ισχυρή υποψία καθώς η νόσος μπορεί να έχει ταχεία εξέλιξη. Οι θεραπευτικές επιλογές περιλαμβάνουν τη χορήγηση των κατάλληλων αντιβιοτικών με δράση στο αναπνευστικό σύστημα, μαζί με επικουρικά φάρμακα (βλεννολυτικά,αντφλεγμονώδη κ.α). 

Αρκετές κατηγορίες αντιβιοτικών είναι δραστικές αλλά η αυξανόμενη αντοχή ορισμένων απ’ αυτά έναντι του πνευμονιοκόκκου υπογραμμίζει την ανάγκη εμβολιασμού για την πρόληψη της πνευμονιοκοκκικής νόσου. Οι ανθεκτικοί στα αντιβιοτικά πνευμονιόκοκκοι περιπλέκουν τις θεραπευτικές αποφάσεις και αυξάνουν το κόστος της ιατρικής φροντίδας.

Όσον αφορά στην πνευμονιοκοκκική πνευμονία, η πρόληψη  είναι η πιο ενδεδειγμένη προσέγγιση της  νόσου. Τα εμβόλια κατά του πνευμονιόκοκκου συμβάλλουν στην αποτροπή εκδήλωσης σημαντικού αριθμού περιστατικών πνευμονίας και γι’ αυτό το λόγο ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) συνιστά τον εμβολιασμό των ενηλίκων για την πρόληψη της πνευμονιοκοκκικής νόσου. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ η ανοσοποίηση είναι μία από τις πλέον επιτυχημένες και αποτελεσματικές από άποψη κόστους παρεμβάσεις στον τομέα της υγείας, καθώς αποτρέπει 2 έως 3 εκατομμύρια θανάτους ετησίως μεταξύ ανθρώπων όλων των ηλικιών.

Η γρίπη και η πνευμονιοκοκκική πνευμονία είναι από τις κυριότερες αιτίες θανάτου και νοσηλείας στο νοσοκομείο, παγκοσμίως. Ο συσχετισμός της πνευμονιοκοκκικής πνευμονίας με τη γρίπη είναι πλέον επιβεβαιωμένος, ενώ η γρίπη μπορεί να λειτουργεί ως προδιαθεσικός παράγοντας για την εκδήλωση πνευμονιοκοκκικής πνευμονίας. Είναι σημαντικό οι  ενήλικες να εμβολιάζονται τόσο κατά της γρίπης, όσο και κατά της πνευμονιοκοκκικής νόσου. Το εμβόλιο της γρίπης δεν προστατεύει από την πνευμονιοκοκκική πνευμονία, ούτε το ανάποδο ισχύει. 

Υπάρχουν 2 εγκεκριμένα εμβόλια για την πρόληψη της πνευμονιοκοκκικής πνευμονίας. Πρόκειται για το 13δύναμο και το 23 δύναμο πνευμονιοκοκκικό εμβόλιο, που είναι ενταγμένα στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών για όλους τους ενήλικες άνω των 65 ετώ,  καθώς και για τις ευπαθείς ομάδας 18 έως 64 ετών. Οι ευπαθείς ομάδες περιλαμβάνουν ασθενείς με χρόνια καρδιαγγειακά, μεταβολικά (σακχαρώδης διαβήτης), και αναπνευστικά  (ΧΑΠ, Άσθμα κτλ) νοσήματα, τους καπνιστές και  τους ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς.  Το εμβόλιο παρέχεται δωρεάν σε όλους τους ασφαλισμένους που ανήκουν σε μια από τις παραπάνω ομάδες. Εμβόλια υπάρχουν επίσης έναντι του αιμόφιλου και ορισμένων ιών που μπορούν να προκαλέσουν πνευμονία.
Ο εμβολιασμός αποτελει το αποτελεσματικότερο μέτρο πρόληψης της νόσου. Ο γιατρός σας θα καθορίζει τη σειρά και την κατάλληλη χρονική στιγμή για τον εμβολιασμό με τα υπάρχοντα εμβόλια που προστατεύουν από πολλά εκ των μικροβίων που μπορούν να προκαλέσουν πνευμονία και θα χορηγήσεις την κατάλληλη αντιμικροβιακή αγωγή σε περίπτωση νόσησης.