ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΤΣΟΤΥΛΙΟΥ ΚΑΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ

Κατοχή του 1941.
     Ήτανε η εποχή που ο Κύριος είχε αποστρέψει το πρόσωπό του από τη Γη.  Είχε κάμει ένα Ποίημα, που το χαίρονταν η καρδιά του και, κατά την αρχαία ελληνική

σκέψη, το είχε χαρίσει του ανθρώπου σαν

ευχή και σαν   κατάρα, όπως διδάσκει ο Μωυσής.
    Και να! Η εβένινη(1) νύχτα, που τη φώτιζε το συλλογισμένο ταξιδι

άρικο φεγγάρι, τώρα έσκιαζε τ’ αγρίμια.
Ο κατάξανθος ήλιος που φώτιζε να βγουν οι λυγερές στο πλάτωμα της εκκλησιάς για έναν τρίζωστο χορό, τώρα ο πάσα ένας κρύβουνταν από το μάτι του(2) και
δεν αποφαίνονταν στις ανθισμένες ανοιχτωσιές, παρά τρύπωνε σε φαράγγια και σπηλιές.
     Τα λουλούδια δεν ποτίζονταν από τη δρόσο της χρυσαυγής μα από το αίμα των ανθρώπων.
Ήτανε η Εποχή της τριπλής βάρβαρης Κατοχής – της Γερμανικής, της Ιταλικής και της Βουλγαρικής.
     Μια διμοιρία Ιταλών ανηφορίζει βιαστική το πέτρινο δρομί του Γυμνασίου, που η κόδρειος τόλμη(3) του Βουχωρινιώτη Θεοχάρ’ κάλφα (Θεοχαρίδη- Βασιλειάδη) το θεμελίωσε(4) για να λαξεύει όχι λιθιά μα τις γωνιές από τις άδολες ψυχές παιδιών σκλάβου λαού.
      Όσο το έργο που πήγαιναν να τελέψουν(5) ήταν του αφέντη τους διαβόλου(6), τόσο αυτός (σ.σ. διάβολος) κουράγιο, σα φτερά στα πόδια τους, τους έδινε
να μπουρλουτιάσουν το Σχολειό, τον μέγα αντίμαχό του(7).
  Όμως, τι θάμα των κακών καιρών! Η Άγια Έρημος(8) ξαγρύπναγε.
 

Μπροστά στην είσοδο του Γυμνασίου στέκει καλόγηρος, ατάραχος στα μαύρα που τον τύλιγαν.
  Μαύρα σκουφί και γένια, μάτια κατάμαυρα.
  Τους μιλάει στην αηδονόλαλη γλώσσα τους. Ίσως, λέω, να τους είπε:  Τι ήρθατε να κάμετε σε τούτον το Ναό; Φύγετε, παιδιά του Ντάντε(9)
και του Φώσκολου(10)
   Ναι! Κατωκεφάλιασαν και πέτρωσαν. Δε ρώτησαν ποιος είναι. Άχνα δε βγάλανε. Και το Γυμνάσιο αυτό οι φλόγες δεν το άγγιξαν.
   Κι ουδέ άλλος κανείς δεν έμαθε το όνομά του, κερί να του ανάβουμε.
   Ποτές δεν έδωσε στα φανερά δείγμα περάσματός του.
   Μπορεί να ήταν κάποιος παλιός μαθητής του Γυμνασίου που, σαν τέλειωσε τις σπουδές του εδώ, τράβηξε στης Ιταλίας τα σοφά πανεπιστήμια.
Άραγε ποια επιστήμη να σπουδάσει; Αν την Αρχιτεκτονική και φκιάχνοντας μέγαρα, αντίς το φτωχοκάλυβο της χήρας και του ορφανού, είδε την ξεπασιά και την κουφότητα του πλούτου
και όδεψε στην Άγια Έρημο;(11)
  Αν την Ιατρική και το μυαλό του δεν κατάφερε να νιώσει πως αυτός ο χωματένιος άνθρωπος θαρρεί τον εαυτό του για Θεό και την εφήμερη ζωή
του λογαριάζει για αιωνιότη και όδεψε στην Άγια Έρημο(12).
  Ο άγνωστος καλόγηρος είμαι βέβαιος πως κάποια νύχτα θα πέρασε από το Τσοτύλι, για ν’ αγναντέψει τα τοιχιά κι αυτού του Ιερού Τεμένους που έσωσε από τις φλόγες.
Κι αν γέμισαν τα μάτια του δάκρυα, ε! είναι το Μέγα Δώρο του Θεού σ’ αυτούς που κάνουν τις Μεγάλες Πράξεις …



Σημειώσεις του επιμελητή της έκδοσης:
1. Εβένινη νύχτα: νύχτα που μοιάζει το μελανό και στιλπνό ξύλο του εβένου (πολύτιμο ξύλο).

2. Η φράση χωλαίνει συντακτικά. Κανονικά θα έπρεπε να είχε την εξής μορφή: Ο πάσα ένας κρύβονταν (κρυβόταν) τώρα από το μάτι του κατάξανθου Ήλιου, που φώτιζε κάποτες
να βγουν οι λυγερές στο πλάτωμα της Εκκλησιάς για έναν τρίζωστο χορό, και δεν αποφαίνουνταν (αποφαινόταν) στις ανθισμένες ανοιχτωσιές, παρά τρύπωνε σε φαράγγια
και σπηλιές.

3. κόδρειος τόλμη: παραδειγματική τόλμη (σαν του Κόδρου που με τη θέλησή του θυσιάστηκε για την πατρίδα του, για τη σωτηρία της από τους Δωριείς).

4. Που η κόδρειος τόλμη του Βουχωρινιώτη Θεοχάρ’ κάλφα (Θεοχαρίδη Βασιλιάδη) το θεμελίωσε: Είναι γεγονός αναμφισβήτητο ότι ο Θεοχάρ’ κάλφας από τη Βουχωρίνα
Βοΐου διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο και συνέβαλε τα μέγιστα στην ίδρυση της Τσοτυλίου Σχολής, αλλά τελικά, αν θέλουμε να είμαστε αντικειμενικοί και δίκαικοι, θα πρέπει
να πούμε ότι η Τσοτύλιος Σχολή υπήρξε αποτέλεσμα συνεργασίας και συνδρομής πολλών Δυτικομακεδόνων. Δεν ήταν έργο μόνο του Θεοχάρ’ κάλφα από τη Βουχωρίνα ούτε μόνο
του Μητροπολίτη Νικαίας Ιωαννικίου από το Ροδοχώρι ούτε μόνο του Ιεροδιακόνου Στεφάνου Νούκα από τη Δάφνη ούτε μόνο του Κ. Θωμαΐδη από τη Βλάστη ούτε μόνο του
Μιχαήλ Παπαβασιλείου από τη Δάφνη …
 Είναι πολλοί αυτοί που πρωτοστάτησαν, αμέτρητοι αυτοί που ακολούθησαν και, φυσικά, όλοι τους ενεργούσαν και αποφάσιζαν με την καθοδήγηση, τις ευχές και ευλογίες
του Οικουμενικού Πατριαρχείου, στέλεχος δυναμικό του οποίου ήταν τότε ο Μητροπολίτης Νικαίας – κατόπιν Ηρακλείας – Ιωαννίκιος.

το έργο που πήγαιναν να τελέψουν: να κάψουν, δηλαδή, το ιστορικό κτίριο της Τσοτυλίου Σχολής.

όσο … ήταν του αφέντη τους διαβόλου: όσο τους καθοδηγούσε ο αφέντης τους ο διάβολος.


7. του μέγα αντίμαχό του: πράγματι, το Σχολειό, η μόρφωση γενικά είναι ο μεγαλύτερος εχθρός του διαβόλου.

8. Αγία Έρημος: (μετωνυμία) ο μοναχικός βίος, εν προκειμένω ο καλόγερος που έσωσε το ιστορικό κτίριο. Κατά την περίοδο της Κατοχής ο εν λόγω καλόγερος ένα διάστημα
έμεινε στο χωριό Λεύκη Βοΐου, στο σπίτι ενός Επτανησιώτη (Κερκυραίου), του Κώστα Βαρσάκη, που ήταν πρωτύτερα χωροφύλακας και υπηρετούσε στον Αυγερινό (Βοΐου), όπου
είχε παντρευτεί με μια Αυγερινιώτισσα. Μετά εγκαταστάθηκαν στη Λεύκη, όπου τους είχαν δώσει ως ακτήμονες χωράφια. Στη Λεύκη είχε υπηρετήσει προηγουμένως ως δάσκαλος ο Δημήτριος Παπασιδέρης από το γειτονικό χωριό Άγιος Ηλίας (τώρα υπάγεται στο Νομό Καστοριάς). Ο πατέρας του, ο ιερέας παπα-Σιδέρης, εξαιρετικά δραστήριος, με πολλές γνωριμίες και με ιδιαίτερους δεσμούς με το Γυμνάσιο Τσοτυλίου (παλαιότερα είχε προσφέρει μεγάλο αριθμό από άγριες λεύκες για τη δενδροφύτευση του λόφου του Γυμνασίου, όπως αναφέρει σε βιβλίο που εξέδωκε το 1930 ο αείμνηστος Κων. Πασσιαλής, δασονόμος τότε στο Τσοτύλι), επειδή όλοι φοβούνταν ότι οι Ιταλοί μια μέρα θα έκαιγαν το Τσοτύλι και μαζί το κτίριο του Γυμνασίου (Διδακτήριο – Οικοτροφείο), συνέστησε στον παραπάνω καλόγερο, που ως Επτανησιώτης ήξερε ιταλικά, να πάει στο Τσοτύλι και να εγκατασταθεί στο ιστορικό αυτό κτίριο, ώστε αν χρειασθεί, να το προστατέψει από στους Ιταλούς. Ο καλόγερος δέχτηκε την πρόταση του παπα-Σιδέρη και, πράγματι, πήγε στο Τσοτύλι και εγκαταστάθηκε στο ιστοριό κτίριο του Γυμνασίου.
Όταν, λοιπόν, στις 18 Μαρτίου 1943 οι Ιταλοί έκαψαν το Τσοτύλι, πήγαν να κάψουν και το παλιό κτίριο του Γυμνασίου. Τότε παρουσιάστηκε, σαν από μηχανής Θεός, ο καλόγερος
και τους θερμοπαρακάλεσε να μην το κάψουν, λέγοντας, μεταξύ άλλων, ότι σ’ αυτό διδάσκονται Ρωμαϊκή  Ιστορία και Λατινικά … Ο επικεφαλής της ομάδας Ιταλός αξιωματικός
άκουσε με προσοχή όσα είπε ο καλόγερος και αμέσως διέταξε τους άνδρες του να αποχωρήσουν. Έτσι, σώθηκε το ιστορικό κτίριο του Γυμνασίου Τσοτυλίου του 1873, χάρη στην προνοητικότητα του αειμνήστου παπα-Σιδέρη και την αποτελεσματική παρέμβαση του μακαριστού αυτού καλόγερου από τα Εφτάνησα.
Ο Θεός, που αγαπάει και επιβραβεύει όλα τα καλά έργα, «δώη αυτοίς μνήμην αγήρω
και αΐδιον».

9. Ντάντε (Dante Alighieri): Ο μεγαλύτερος Ιταλός ποιητής και ένας από τους σημαντικότερους του κόσμου (1265-1321). Γεννήθηκε στη Φλωρεντία και πέθανε στη Ραβέννα.
Το όνομα Δάντης (Dante) είναι σύντμηση του βαφτιστικού ονόματος Ντουράντε (Durante).

10. Φώσκολος (UGO FOSCOLO): Ιταλο-Έλληνας ποιητής που γεννήθηκε στη Ζάκυνθο το 1778 από μητέρα Ελληνίδα. Θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους ποιητές της
Ιταλίας.

11. Αν την Αρχιτεκτονική και το μυαλό του δεν κατάφερε … και όδεψε στην Άγια Έρημο; Νομίζω πως θα καταλάβουμε το νόημα της φράσης ευκολότερα, αντικατασταίνοντας
το αρχικό «αν» με το «μήπως»: Μήπως <πήγε να σπουδάσει> την Αρχιτεκτονική …

12. Όπως και στην προηγούμενη φράση (σημ. 11), θα καταλάβουμε ευκολότερα το νόημα, αν το αρχικό «αν» το αντικαταστήσουμε με το «μήπως»: Μήπως <πήγε να σπουδάσει>
την Ιατρική …


Απο το Βιβλίο «Παρασκευάς Μηλιόπουλος – Ο Ασυμβίβαστος- Ο Παραμυθάς του Βοΐου»

Επιμέλεια Βιβλίου:Αλέξανδρος Μπακαΐμης