ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΝΕΑΠΟΛΗΣ--ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΠΥΡΠΟΛΗΣΕΩΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΣΟΤΙΛΙΟΥ 1912
ΚΑΤΑΛΗΨΙΣ ΤΗΣ ΛΙΑΨΙΣΤΗΣ
Η Λιαψίστα , αποτελούμενη εξ 800 οικιών τουρκικών και 28 χριστιανικών με πλείστα δε τζαμιά, με απέραντους στρατώνας καθότι μέχρι προ τίνος έχρησίμευεν ως έδρα Μεραρχίας. Η οποία κατόπιν έδρα μετετέθη εις Κοζάνην.
Οι κάτοικοι της είναι οι φανατικώτεροι Οθωμανοί, ιδίως δε οι πλούσιοι οθωμανοί βέηδες οι όποιοι αριθμούνται πολλοί.
Εις την Λιαψίσταν ευρίσκετο η λαιμητόμος η οποία επεσφράγιζε διά του θανάτου τα βασανιστήρια των δυστυχών Χριστιανών των περιφερειών Γρεβενών, Άνασελίτσης και Σιατίστης.
Καθ' ην εποχήν παρουσιάσθημεν προ αυτής ημείς, στρατιωτικός και .πολιτικός διοικητής της ήτο ό Χαμζά Χουρσίτ και ο αδελφός του Βελή μπέης, ο μόνος γνωστός φιλελεύθερος.
Αλλοίμονον εις τον Χριστιανόν εκείνον ο οποίος θα περιέπιπτεν εις την δυσμένειαν των ανθρωπομόρφων αυτών τεράτων, των καλουμένων μπέηδων.
Εις την εστίαν αυτήν των κακουργημάτων, την Λιαψίσταν ο Μπεκηρ αγάς εύρε τον αιμοχαρή Βελή μπέην, και εν συνεργασία αύτου εστρατολόγησε βιαίως ολους τους Χριστιανούς όχι μόνον της Λιαψίστης, αλλά και των πέριξ χωρίων Τσούρχλη, Κρίφτση, Μπουρπούστη, Λεμπανόβου καί.άλλων.Ευθύς ως η ειδησις περί καταληψεως της Ελασσώνος του Ελληνικού στρατού δια της ταχυπτέρου φήμης έφθασε και εις Λιαψίσταν, ό διοικητής της Χαμτζά έφένδης συμπαραλαβών και τα ωραία χαρέμια του ανεχώρει δια Βογατσικού Κλεισουραν και Σόροβιτς εις Θεσσαλονίκην οπόθεν πάλιν ανεχώρει δια Κων/πολιν.
Αφάνοντες τας συμπληρωματικάς ταύτας πληροφορίας, είσερχόμεθα εις την διήγησιν τών λεπτομερειών της καταλήψεως της Λιαψίστης.
Ευθύς ως αυτή απεφασίσθη υπό του αρχηγού μας. ήλθον προς βοηθειάν μας και δυο τάγματα τακτικού στρατού υπό τον Γεννάδιον. Εν συνεργασία λοιπόν μετά του στρατού τούτου κατελάβομεν οχυράς θέσεις εν χιλιόμετρον απέχουσας ένθεν και ένθεν τών εχθρικών οχυρωμάτιον. Σώματα τίνα ανταρτών. μεταξύ τών οποίων και εγώ, διετάχθησαν να καταλάβουν τα αριστερά υψώματα, μίαν ώοαν αριστερά του κυρίου σώματος και πλησίον του χωρίου Μαρσίτση τούτο έγινε, ίνα τά σώματα ταύτα διερχόμενα διά του φανατικού Τουρκοχιοριού Πιλιουρί, αφοπλίσουν τους κατοίκους, "Αμ' έπος άμ' έργον κατελάβομεν τά υψώματα. ΙΙρίν όμως φθάσωμεν εις Πιλιουρί διήλθομεν διά του χιορίου Φουρκάτση, οι κάτοικοι του οποίου άπαντες Χριστιανοί, θερμοτάτην ύποδοχήν μας έκαμον, εξελθόντες του χωρίου και προσφέροντες ημάς ούζο, νερό και ψωμί.
Το χωριό αυτό Φουρκάτσι είνε τσιφλίκι ενός βέη Αλβανού λοχαγού υπηρετούντος τωρα εις τον στρατόν της Τριπολίτίδος. Αντιπροσωπεύεται δε ο λοχαγός αυτός υπό του πατρός του Μπεκηρ αγά.
Ως οδηγός μας εχρησίμευεν ο εκ του χωρίου Τσούρχλη Χρήστος Γαζέπης γνωστός διά τά πατριωτικά του αισθήματα ο Γαζέπης αυτός και άλλοτε εχρημάτισεν ως οδηγός ανταρτικών σωμάτων καί ιδίως του υπό τον κ. Στυμοναρά λοχαγόν σήμερον, σώματος.
Υπό την οδγίαν λοιπόν αυτού του Γαζέπη ανήλθομεν λοφοσειράς τινας προτιθέμενοι νά μεταβώμεν εις το χιορίον Πιλουρί. Δεν ειχομεν προχωρήσει και πολύ όταν βλέπομεν μακρόθεν ερχόμενους και κρατούντας την λευκήν της υποταγής σημαίαν, τον Μουχτάρην Ισμαήλ και τινάς άλλου Τούρκους χωρικούς.
Μετ' ολίγον εισερχόμεθα εις τό χιορίον και ανεθέσαμεν εις τον Μουχτάρην Ισμαήλ δια κήρυκος να ειδοποίηση τους κατοίκους, ότι πρέπει εντός ημισείας ώρας να παραδόσουν τα όπλα. Πράγματι εντός της ταχθείσης προθεσμίας εις την πλατείαν του χωρίου προσεκομίσθη- σαν 187 όπλα, 66 ξιφολόγχαι και 3 φορτία φυσίγγια μάουζερ, γκρά κ.τ.λ.
Παραλαβόντες ταύτα εφορτώσαμεν αμέσως επί εζ ζώων συνοδευόμενοι δε και παρά δύο Οθωμανών κατοίκων τά μετεφέραμεν εις τό χωρίον Μαρσίτσι άπέχον 3/4 της ώρας αριστερά τού Λιαψιστίου. Τό χωρίον τούτο κατοικείται ολόκληρον υπό Χριστιανών και δύο μόνον μπέηδων τού Ισούφ μπέη καί ενός άλλου.
ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΠΥΡΠΟΛΗΣΕΩΣ ΕΛΛΗ. ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΣΟΤΙΛΙΟΥ
Δεν είχομεν εισέτι εισέλθει εις τό ανωτέρω χωρίον ότε μακρόθεν ειδομεν ερχόμενους εκ Λιαψίστης 200 Οθωμανούς οι οποίοι εσκόπουν μεταβαίνοντες εις το χωρίον Τσοτίλι νά πυρ-πολήσωσι μεν το εν αυτώ περίφημον Ελληνικόν Γυμνάσιον νά σφάξωσι δε κατά διαταγήν του Μπεκηρ τους 150 μαθητάς καί καθηγητάς αυτού.
Ο οπλαρχηγός μας Παυλής Γύπαρης πληροφορηθείς το τοιούτον διέταζε να ανοίξωμεν γενικόν πυρ κατά τών ερχομένων Τουρκαλβανών, όπερ αυθωρεί έξετελέσθη. Όταν η μάχη εγενικεύθη, κατελάβομεν οχυράς θέσεις καί ούτω εξηναγκάσαμεν τους 200 Όθωμανούς νά εγκαταλείψουν τό χωρίον Μαρσίτσι και να οχυρωθουν εις το χωρίον Καλλιστράτη πέντε λεπτά απέχον του Μαρσίτση
Ταυτοχρόνως σχεδόν μέ ημάς ήρχισε την γενικήν κατά της Καλλιστράτη; επίθεσιν και ο τακτικός στρατός, μετά των ανταρτικών σωμάτων.
Ο εχθρός βλέπων τον κίνδυνον τον οποιον διέτρεχεν ήρχισεν υποχωρών να θέτη πυρ εις τάς οικίας της Καλλιστράτης
Την 4ην μ.μ. κατέφθασε προς ενίσχυσιν ημών λόχος ευζώνων υπο τον υπολοχαγόν Αθανασιάδην ο λόχος ούτος εσταμάτησε προ τυυ χωρίου Μαρσίτσι και ένεκα της επικρατούσης συγχίσεως, έστειλεν προς ημάς αγγελιοφόρον ζητών οδηγίας.
Την στιγμήν εκείνην μετεφέρετο παρ' εμού εις την οικίαν του ιερέωςτου χωρίου ό τραυματίας Ευάγγελος Σαριδάκης. Δι’ επισκεπτηρίου μου τότε ειδοποίησα τον υπολοχαγόν του ευζωνικου λόχου, ότι το χωρίον ευρίσκετο εις χείρας μας ο υπολοχαγός αναθαρρησας τότε ωδήγησε τον λόχον εις το χωρίον και τον παρέταξεν εις μάχην.
Ημείς διαρκώς επροχωρούμεν και κατεδιώκομεν τον εχθρόν από αποστάσεως 8-10 μέτρων. Χιών αναμεμιγμένη μετά ραγδαίας βροχής καθίστα αδύνατον την αναγνώρισιν του
εχθρού.
Περί ώραν 6 απογευματινην κατόπιν γενικής εφόδου οι Τούρκοι ηναγκάσθησαν να υποχωρήσουν προς την Λιαψίστην μη προφθάσαντες παρά μόνον 12 εκ τών 120 οικιών της Καλλιστράτης να αποτεφρώσουν ότε κατελάβομεν και το χωρίον τούτο διασώσαντες αυτό.
Και μετά την υποχώρησιν τών Τούρκων δεν έπαυσε το πυρ διότι προς το δεξιόν μέρος το κύριον σώμα εξηκολούθησε το πυρ μέχρι βαθείας νυκτός καθ’ ην ό Μπεκήρ και οι περί αυτόν έπωφεληθέντες του επικρατούντος σκότους έδραπέτευσαν μη γενόμενοι αντιληπτοί υφ' ημών.
Ο υπό τον υπολοχαγόν Αθανασιάδην λόχος υπεχώρησε προς το χωρίον Λοκόμη μεταξύ Γαρσίτσας και Τσοτυλίου μάτην προσεπαθήσαμεν να πείσωμεν τόν διοικητην, ότι ήτο ανάγκη ό λόχος αυτός νά παραμείνη εν τω χωρίον προς φρούρησιν τών κατοίκων αύτου από ενδεχομένης επιθέσεως κατά την νύκτα.
Καθ' όλην την νύκτα εμείναμεν άγρυπνοι περιφρουρούντες το χωρίον και τά γυναικόπαιδα όσα ένεκα της αιφνηδίας ενάρξεως της μάχης δεν είχον προφθάσει νά φύγουν.
Κατά την μάχην ταύτην εκ μεν τών ημετέρων εφονεύθησαν δυοΚρήτες και ό λοχίας του ευζωνικού λόχου ετραυματίσθησαν δε ό Σαριδάκης εις τόν πόδα ακινδύνως και ό Μπραγάκης βαρέως εις το στόμα αμφότεροι Κρήτες. Εκ των Τούρκων εφονεύθησαν εν όλω 17 τους όποιους ανεύρομεν την επομένην εντός χανδάκος εις το χωρίον Καλλιστράτη.
Κατά την κυρίαν όμως επίθεσιντην ενεργηθείσαν εκ των υψωμάτων κατά της Αιαψίστης εκ μεν τών ημετέρων εφονεύθησαν ο λεοντόκαρδος Ιωάννης Μακράκηςταμίας του Τελωνίου Χανίων και αδελφός του καπετάν Μ. Μακράκη βουλευτού Κρήτης, επίσης ό Γ. Παναγιωτάκης, ό Χαρ. Παπαδομιχαλάκης και 2 εύζωνοι, έτραυματίσθησαν δέ ό υπολοχαγός Γ. Τόμπρας φαρμακοποιός ανήκων εις τό υπό τόν κ. Κατηχάκην σώμα και 4 ευζωνοι.
Τούρκοι κατά την μάχην ταύτην εφονεύθησαν 47 και πλείστοι ετραυματίσθησαν.
Η μάχη της Λιαψίστης, υπήρξεν σχετικός όλεθρος διά τόν Μπεκήρ αγάν ο οποίος επωφελούμενος της νυκτός ως λωποδύτης δι' ατραπών διηυθύνθη εις Καστορίαν και επί δίωρον εκεί παραμείνας εβάδισε την προς Κορυτσάν άγουσαν μετά τών εναπομεινάντων συντρόφων του.
Την 20ην του μηνός ήτοι την επομένην, πριν ακόμη ξημερώσει παρετάχθημεν εις μάχην, αποφασισμένοι όπως πάση θυσία καταλάβωμεν την Λιαψίσταν. Μόλις όμως παρετάχθημεν επάνω εις τα τζαμιά της πόλεως διεκρίναμεν δια των τηλεσκοπίων μας λευκάς σημαίας, σημείον υποταγής. αμέσως τότε απεστείλαμεν εις την πύλιν προφυλακήν εις την οποίαν επιτροπή μπέηδων εδήλωσεν, ότι παραδίδει την πόλι ν εις τους Έλληνας.
ΕΙΣΟΔΟΣ ΕΙΣ ΛΙΑΨΙΣΤΑΝ
Αγγελιαφόρος αποσταλείς υπό της προφυλακής μας ανήγγειλεν ότι ή Λιαψίστα παρεδόθη εις τον Ελληνικόν στρατόν και ότι ο Μπεκήρ διέφυγεν εις την Κορυτσάν.
Άμα τη ευφροσύνω ταύτη αγγελία τα ανταρτικά σώματα και ο στρατός εισήλθον εις την φανατικωτέραν Τουρκόπυλιν, την Λιαψίσταν εν πομπή και θριάμβω.
Εκείνοι, οι οποιοι προς στιγμήν εφάνησαν ευχαριστημένοι ήσαν οι μπέηδες της πόλεως, οι όποιοι διαρκώς κατηρώντο τον Μπεκήρ διά τα τερατουργήματα του το εν λόγω τέρας μέχρι τοιούτου σημείου είχε φθάσει ώστε να τοιχοκόλληση εις πλείστας πόλεις ψευδή τηλεγραφήματα τα όποια του είχον σταλή δήθεν εκ Κων/πόλεως και διά των οποίων διωρίζετο ταγματάρχης ένεκα των ανδραγαθημάτων του που όμως τηλεγραφική γραμμή Λιαψίστης-Κων)πόλεως!! Διά της μεθόδου ταύτης και δια διαφόρων απειλών εξηνάγκαζε τους χωρικούς, όπως κατατάσσωνται εις τα σώματα του και κορέση ούτω βοηθούμενος ύπ' αυτών τα άγρια πάθη του.
Έν περιπτώσει αρνήσεως εουσιοδοτείτο υπό του φανταστικού χάτι-χουμαγιούν νά εφαρμόζη τον στρατιωτικόν νόιιον κατά του αρνουμένου νά υπηρετήση.
Ο στρατός μόλις εισήλθεν εις την πόλιν κατέλαβε το διοικητήριον της πόλεως και τάς αποθήκας του υλικου πολέμου.
Από το βιβλίο του ΓΕΩΡΓΙΟΥ Ι. ΜΥΛΩΝΑ εκ Βόλου
Δράσις Ανταρτικών ομάδων 1912-1913
Επιμέλεια Σάκης Πέτρου
Πηγή:greveniotis.gr