ΑΦΙΕΡΩΜΑ:ΤΟ ΟΡΟΣ ΓΡΑΜΜΟΣ

http://www.mastorohoria.gr/upload/images/img_9833.jpgΤο όρος Γράµµος (τέταρτη ψηλότερη κορυφή στην Ελλάδα: 2521µ.) αποτελεί την βόρεια απόληξη της οροσειράς της Πίνδου. Νότια του βρίσκεται το όρος Σµόλικας (2637µ.) και η Τύµφη (2497µ.), ανατολικά το όρος Βόιο (1802µ.), και το όρος Βέρνο ή Βίτσι (2128µ.). Από τον Γράμμο πηγάζουν ο ποταµός Αλιάκµονας που εξέρχεται δυτικά προς την Μακεδονία και είναι ο μεγαλύτερος σε μήκος ποταμός της Ελλάδας ενώ από τους νοτιότερους όγκους του Γράµµου πηγάζει ο Σαραντάπορος που ενώνεται με τον Αώο που ο ίδιος και οι παραπόταμοί του είναι το κύριο ποτάμι των Μαστοροχωρίων. Από πολιτική άποψη, το όρος βρίσκεται στα σύνορα μεταξύ της Ελλάδας και της Αλβανίας, ενώ µοιράζεται στους νοµούς Ιωαννίνων και Καστοριάς.

Στην περιοχή του Γράµµου ανθρώπινη παρουσία και οικισµούς βρίσκουμε από το 2000 π.Χ. αν και δεν μπορούμε να πούμε ότι έχουν γίνει και εκτεταμένες μελέτες στο θέμα αυτό για διάφορους λόγους, ένας εκ των οποίων είναι ότι είναι μακρυά από αστικά κέντρα. Επιγραμματικά µια σειρά πολιτισμών που όρισαν την περιοχή είναι οι  Μολοσσοί, οι Μακεδόνες, ενώ τη μέγιστη ακµή της γνωρίζει µε τον Πύρρο. Ακολουθεί η κυριαρχία των Ρωµαίων µέχρι να έρθει και η σειρά του βυζαντίου να ενσωµατώσει την περιοχή.

 

Η λήξη των βαλκανικών πολέµων, το 1913, βρήκαν τον Γράµµο στα σύνορα της Ελλάδος. Η ακραία του θέση στην ελληνική επικράτεια οδήγησε να είναι ο χώρος όπου θα διαδραµατίζονταν πολλά γεγονότα της νεότερης ιστορίας. Την 28η Οκτωβρίου του 1940 οι ιταλικές δυνάµεις εισέβαλαν στην ελληνική επικράτεια. Από το όρος Γράµµος σχεδιάστηκε να περάσει η Τρίτη Ιταλική Μεραρχία Αλπινιστών, που έφερε το όνοµα Τζούλια. Συγκεκριμένα πέρασαν από την θέση Βατζιομπάνι που βρίσκεται στο δασική έκταση του Ασημοχωρίου. Από την ελληνική πλευρά, η εισβολή αντιµετωπίστηκε επιτυχώς, µε τις εντολές του στρατηγού Κωνσταντίνου Δαβάκη. Αρχικώς, οι ελληνικές δυνάµεις υπεχώρησαν και η µεραρχία Τζούλια έφτασε βορειότερα του Μετσόβου. Τότε, µε την προσθήκη ενισχύσεων στην ελληνική δύναµη άρχισε µία αντεπίθεση που οδήγησε στην περικύκλωση των ιταλικών δυνάµεων και την τροπή τους σε φυγή. Μία λεπτοµέρεια είναι ότι κατά τη διάρκεια της αντεπίθεσης και πλησίον του χωριού Κάντσικο, στον Προφήτη Ηλία, ο Κ. Δαβάκης τραυµατίστηκε. Το όρος του Γράµµου, συνεπώς, έµελλε να αποδειχθεί το πρώτο πεδίο µάχης στο οποίο ηττήθηκαν οι δυνάµεις του άξονα κατά τον δεύτερο Παγκόσµιο Πόλεµο

Η πλέον γνωστή ιστορική στιγµή του όρους είναι οι πολεµικές του Εµφύλιου Πολέµου. Δύο µεγάλες µάχες έλαβαν χώρα στον Γράµµο. Το καλοκαίρι του 1948 όπου ο δηµοκρατικός στρατός υποχώρησε προς το όρος Βίτσι και ένα χρόνο µετά, τον Αύγουστο του 1949, στο ίδιο πεδίο µάχης, ο τακτικός στρατός κατάφερε να µην αφήσει καµία οδό διαφυγής στον δηµοκρατικό στρατό, ο οποίος υποχρεώθηκε σε αποχώρηση από την ελληνική επικράτεια, προς Βορρά.

Ο ειδικός φόρος που πλήρωσε η περιοχή στον Εµφύλιο Πόλεµο, είναι σηµαντικός ως προς την εξέλιξη του τόπου. Σε κοινωνικό επίπεδο ο εθνικός διχασµός πλήγωσε τα χωριά βαρύτατα µειώνοντας τον πληθυσµό τους και σε ορισμένες περιπτώσεις οδήγησε στην ερήµωσή τους. Σε συνδυασµό φυσικά µε άλλους κοινωνικούς παράγοντες, στη µετεµφυλιακή εποχή, πολλοί κάτοικοι των χωριών του Γράµµου και πολλών άλλων περιοχών της Ελλάδος αναγκάστηκαν να µεταναστεύσουν.

 

Φορτισμένος λοιπόν από τις μνήμες του εμφυλίου πολέμου, ο Γράμμος παρέμεινε ξεχασμένος και ερημωμένος τα τελευταία 50 χρόνια. Αυτό δεν επέτρεψε να αναδειχτούν οι φυσικές και πολιτισμικές ιδιαιτερότητες του.

 

Μέχρι πριν από μια δεκαετία, πολύ λίγα ήταν γνωστά για τη φύση του βουνού. Με τις καταγραφές για την πανίδα και το φυσικό περιβάλλον που έγιναν κατά τη διάρκεια αυτής της δεκαετίας, αναγνωρίστηκε η αξία του και συμπεριελήφθη στις σημαντικότερες περιοχές για τη φύση στην Ελλάδα. Σήμερα συμπεριλαμβάνεται:

 

1. Στις σημαντικότερες περιοχές για τα Πουλιά στην Ελλάδα, σύμφωνα με τις καταγραφές της Ορνιθολογικής Εταιρίας και του BIRD LIFE INTERNATIONAL.

 

2. Στο δίκτυο «Natura 2000» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με το Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων/Υγροτόπων που κατέγραψε τις σημαντικότερες περιοχές στην Ελλάδα για την χλωρίδα, την πανίδα και τους σπάνιους τύπους οικοτόπων. Η περιοχή που εντάσσεται στο δίκτυο «Natura 2000» καλύπτει κυρίως τα μεγάλα υψόμετρα και την υποαλπική ζώνη, όπου εντοπίζονται σπάνια και απειλούμενα και ενδημικά είδη χλωρίδας και προστατευόμενων τύπων οικοτόπων.

 

3. Στις σημαντικότερες περιοχές για την αρκούδα, σύμφωνα με τις καταγραφές που πραγματοποίησε ο ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ σε όλη την επικράτεια του είδους στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE-ΑΡΚΤΟΣ.

 

Τα στοιχεία που αξίζουν να προστατευθούν στον Γράμμο, έγιναν γνωστά μετά από την Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη που εκπόνησε ο ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ, σε συνεργασία με το ΥΠΕΧΩΔΕ και το Υπ. Γεωργίας, στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE-ΑΡΚΤΟΣ (β’ φάση).

 

http://www.mastorohoria.gr/upload/images/grammos_f.jpgΤα σημαντικότερα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος είναι:

• Τα εκτεταμένα φυσικά ώριμα δάση όπου συμπεριλαμβάνονται σημαντικοί τύποι οικοτόπων. Τα μικτά δάση, σε ορισμένες περιοχές είναι εντελώς ανεπηρέαστα, καθώς έμειναν εκτός εκμετάλλευσης για πολλές δεκαετίες μετά τον εμφύλιο πόλεμο, λόγω του φόβου των ναρκών και της απερήμωσης των οικισμών.

 

• Η εκτεταμένη υποαλπική ζώνη, με ενδημικά και σπάνια είδη χλωρίδας και σημαντικούς τύπους οικοτόπων.

 

• Οι υποαλπικές λίμνες, όπως οι Αρένες και η λίμνη του Γράμμου στα 2.350 μέτρα (η ψηλότερη λίμνη στην Ελλάδα).

 

• Ο σχετικά μεγάλος για τα ελληνικά δεδομένα πληθυσμός αρκούδας. Υπολογίζεται ότι στην περιοχή του Γράμμου και στην κοιλάδα Γράμμου - Βοίου ζουν περίπου 50 αρκούδες. Ο Γράμμος αποτελεί για την αρκούδα τη μοναδική ζώνη σύνδεσης της εξάπλωσης του είδους στην Πίνδο και την υπόλοιπη Βαλκανική.

 

• Οι βραχώδεις διαπλάσεις φιλοξενούν το αγριόγιδο, το ευρωπαϊκό είδος αντιλόπης, που απειλείται σοβαρά. Στο Γράμμο, με 40-50 αγριόγιδα υπάρχει το 10% του πληθυσμού του είδους στη χώρα μας.

 

• Η ποικιλία των ειδών ορνιθοπανίδας. Σημαντικότερα είναι τα αρπακτικά πουλιά όπως ο χρυσαετός, ο πετρίτης, ο ασπροπάρης ή κουκάλογο, τα δασικά είδη όπως οι δρυοκολάπτες από τους οποίους υπάρχουν όλα τα είδη αυτής της ζώνης εξάπλωσης.

 

• Η παρουσία των τριών ειδών τριτώνων (αμφίβια σαν την σαλαμάνδρα που ζουν μόνιμα στο νερό) και η παρουσία δύο ειδών ερπετών με τη νοτιότερη εξάπλωση στην Ευρώπη. Πρόκειται για την αμμόσαυρα και την αλπική οχιά.

 

Δίπλα σ΄ αυτά θα πρέπει να προστεθεί η μεγάλη αισθητική αξία του τοπίου, το ιστορικό και πολιτιστικό ενδιαφέρον και τα αξιόλογα μνημεία. Έτσι, το βουνό μπορεί να έχει μεγάλη ελκυστικότητα για επισκέπτες με ιδιαίτερα ενδιαφέροντα (ορειβάτες, φυσιολάτρες, περιηγητές, ενδιαφερόμενους για αθλήματα στα ποτάμια όπως το rafting και το kagiak, ενδιαφερόμενους για την τέχνη και την ιστορία) αλλά και τον απλό επισκέπτη που θέλει να γνωρίσει ένα αντιπροσωπευτικό οικοσύστημα.

 

Με το νέο πρόγραμμα LIFE «Εφαρμογή Σχεδίων Διαχείρισης στις περιοχές του Γράμμου και της Ροδόπης», η εφαρμογή του οποίου ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2000, θα εφαρμοστούν μερικές από τις βασικές προτάσεις της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης. Οι βασικοί άξονες αυτού του προγράμματος είναι η προστασία των σημαντικότερων τύπων οικοτόπων και ειδών, η ανάδειξη της περιοχής και η δημιουργία υποδομών για τους επισκέπτες. Περιλαμβάνει προτάσεις και Σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος, ώστε να κηρυχθεί η περιοχή «Εθνικό Πάρκο».

Όπως έγραψε ο Δημήτρης Μπούσμπουρας, Βιολόγος και Συντονιστής της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης Γράμμου.

 

Πηγή: mastorohoria.gr