Tovoion Tv Iερά Μονή Αγίου Αθανασίου Ζηγκόβιστας – Ιερόν Μετόχιον Αγίου Δημητρίου Κερασώνος 27/10/2020

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΣΙΣΑΝΙΟΥ ΚΑΙ ΣΙΑΤΙΣΤΗΣ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΕΡΑΣΩΝΟΣ

(ΜΕΤΟΧΙΟΝ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΖΗΚΟΒΙΣΤΗΣ)

  1. Γεωγραφικὴ καὶ διοικητικὴ τοποθέτηση

Τὸ χωριὸ Κερασώνα ἐντάσσεται γεωγραφικά στὰ Καστανοχώρια τῶν Νομῶν Κοζάνης καὶ Καστοριᾶς τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας. Βρίσκεται 30 χμ. βορειοδυτικὰ τοῦ Τσοτυλίου καὶ 22 χμ. δυτικὰ τοῦ Ἄργους Ὁρεστικοῦ, στὰ ὅρια τῶν νομῶν Κοζάνης καὶ Καστοριᾶς. Διοικητικά, μέχρι τὸ 1972, ἡ κοινότητα Σπήλιου – Κερασώνας ὑπαγόταν στὴν ἐπαρχία Βοΐου τοῦ νομοῦ Κοζάνης, στὴ συνέχεια ὅμως ὑπήχθη στὴ Νομαρχιακὴ Αὐτοδιοίκηση Καστοριᾶς. Ἐντούτοις, ἐκκλησιαστικὰ παραμένει στὴν Ἱερὰ Μητρόπολη Σισανίου καὶ Σιατίστης.   

Ἀνηφορίζοντας ἀπὸ τὴν Κερασώνα πρὸς τὴν Ἱερὰ Μονὴ Ἁγίου Ἀθανασίου, λίγα μέτρα μετὰ τὸ τελευταῖο σπίτι τοῦ χωριοῦ, συναντᾶται ὁ Ἱερὸς Ναὸς τοῦ Ἁγίου Δημητρίου.

  1. Ἱστορία 

Ὁ Ναὸς χτίστηκε τὸ 1759 στό «Μετόχι» – κτῆμα τῆς Μονῆς Ἁγίου Ἀθανασίου – σύμφωνα μὲ μαρτυρία τοῦ Μητροπολίτου Καστορίας καὶ μετέπειτα Διδυμοτείχου, Φιλαρέτου Βαφείδη. Ὅπως ἀναφέρει ὁ ἴδιος στὴν ἐργασία του «Περὶ τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Καστορίας Ἱερῶν Μονῶν», στὴ βόρεια πλευρὰ τοῦ Καθολικοῦ τῆς Ἱερᾶς Μονῆς ὑπῆρχε πλάκα φέρουσα τὴν ἑξῆς ἐπιγραφή: «1747 διὰ χειρὸς Παρθενίου ἀνεκαινίσθη τὸ Ἱερὸν Μοναστήριον. 1759 ἐκτίσθη τὸ Μετόχιον». Ἡ πλάκα αὐτὴ δὲν σώζεται σήμερα στὸν Ναὸ τῆς Μονῆς.  

Σὲ ἐργασία ποὺ δημοσιεύτηκε τὸ 1993 στὴν ἐφημερίδα «Ἁι-Λιᾶς» ἀναφέρεται ὅτι τὸ Μετόχι τῆς Μονῆς ἄρχισε νὰ οἰκοδομεῖται τὸ 1759. Στὴ μιὰ πλευρὰ τοῦ ὑπογείου τοῦ Μετοχιοῦ, κρυφὰ ἀπὸ τὶς τουρκικὲς ἀρχές, ἔγινε ναΐσκος στὴ μνήμη τοῦ Ἁγίου Δημητρίου. Τὴν ἡμέρα τῆς πανηγύρεως τοῦ Ἁγίου δεχόταν πολλοὺς ἐπισκέπτες ἀπὸ τὰ γύρω χωριά. Ὁ ναός, μονόκλιτη βασιλική, εἶναι λιθόκτιστος, χαμηλοσκεπής, χωρὶς τροῦλλο, ἐμβαδοῦ περίπου 60 τμ. Στὴν ἀρχική του μορφὴ ἀποτελοῦνταν ἀπὸ τὸν κυρίως ναὸ καὶ γυναικωνίτη, ὁ ὁποῖος ἀργότερα ἀφαιρέθηκε.

Ἀπὸ τὴν ἐσωτερικὴ τοιχογραφία διασώζεται στὸ ἱερὸ ἕνα τμῆμα, ὅπου ἀπεικονίζεται ἡ ἄκρα ταπείνωση τοῦ Χριστοῦ στὴν κόγχη τῆς προθέσεως, ἱεράρχες στὸ τύμπανο τῆς κόγχης τῆς Ἁγίας Τραπέζης καὶ πιὸ ψηλὰ ὁ Ἀρχάγγελος Γαβριὴλ ἀπὸ τὸν Εὐαγγελισμὸ τῆς Θεοτόκου. Ἡ ποιότητα τῆς ζωγραφικῆς τέχνης εἶναι πολὺ καλὴ μὲ τὶς μορφὲς καὶ τὰ ζωηρὰ χρώματα νὰ διατηροῦνται σὲ καλὴ κατάσταση. 

Ἀπὸ τὸ ἀρχικὸ τέμπλο τοῦ Ναοῦ, τὸ ὁποῖο ἀντικαταστάθηκε σὲ παλαιότερη παρέμβαση, σώζονται σήμερα ὅλες οἱ εἰκόνες: Ψηλὰ ὁ Σταυρὸς μὲ τὰ λυπηρὰ καὶ πιὸ κάτω ἡ ζώνη μὲ τὶς τρεῖς εἰκόνες τῆς Δεήσεως στὸ κέντρο (Χριστός, Παναγία, Τίμιος Πρόδρομος) καὶ τὴ δωδεκάδα τῶν Ἀποστόλων ἀνὰ ἕξι ἀπὸ κάθε πλευρά. Οἱ εἰκόνες αὐτὲς εἶναι ἀξιόλογης τέχνης, ἀποδίδοντας τὶς μορφὲς μὲ καλοδουλεμένες πινελιές, προσεγμένα χρώματα καὶ ἐπιμελημένες ἐκφράσεις. Πιὸ χαμηλά, οἱ μεγάλες εἰκόνες τοῦ τέμπλου (Χριστός, Παναγία, Τίμιος Πρόδρομος ὡς πτηνὸ τῆς ἐρήμου, Ἅγιος Δημήτριος ἔνθρονος καὶ Ἅγιος Ἀθανάσιος) εἶναι ἐπίσης ἐξαιρετικῆς τέχνης καὶ ἀποτελοῦν ἀφιερώματα ἱερομονάχων τῆς Μονῆς τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου καὶ ἄλλων δωρητῶν. Εἰδικὰ ἡ εἰκόνα τοῦ Ἁγίου Δημητρίου φαίνεται νὰ ἔχει δωρηθεῖ ἀπὸ τὸν Ἡγούμενο τῆς κυρίαρχης Μονῆς Παρθένιο περίπου τὸ 1747, ὅπως ἀναφέρει ἡ σχετικὴ ἐπιγραφή: «Διὰ συνδρομῆς Παρθενίου Ἱερομονάχου».  

Σώζονται ἀκόμη σὲ καλὴ κατάσταση τὰ βημόθυρα τοῦ ἀρχικοῦ τέμπλου καθὼς καὶ ἀρκετὲς ἀξιόλογες φορητὲς εἰκόνες ποὺ κοσμοῦν τοὺς τοίχους τοῦ ναοῦ.     

  1. Σημερινὴ κατάσταση 

Στὸ τέλος τοῦ 19ουαἰώνα καὶ στὶς ἀρχές τοῦ 20οῦ  ἡ Μονὴ Ἁγίου Ἀθανασίου διαδραμάτισε σπουδαῖο ρόλο στὰ δύσκολα χρόνια τοῦ Μακεδονικοῦ Ἀγῶνα, γεγονὸς ποὺ προκάλεσε τὴν ὀργὴ τῶν Βουλγάρων κομιτατζήδων. Τὴ νύχτα τῆς 12ης Μαρτίου 1905 πυρπόλησαν ὅλα τὰ ἐξαρτήματα καὶ κτήρια τῆς Μονῆς, ἀπὸ τὰ ὁποῖα διασώθηκε μόνο τὸ Καθολικό.   Ἔκτοτε ἡ Μονὴ παραδόθηκε στὴ λαίλαπα τοῦ χρόνου. Τό 1918 ὑπήχθη στὴ δικαιοδοσία τοῦ Μητροπολίτη Σισανίου καὶ Σιατίστης. Τὸ 1930 ρευστοποιήθηκε ἡ περιουσία της, ἐνῶ μετὰ τὸν πόλεμο, τὸ 1952, τὰ περισσότερα κτήματά της  παραχωρήθηκαν σὲ ἀκτήμονες καλλιεργητὲς καὶ κτηνοτρόφους. Τὸ Μετόχι τοῦ Ἁγίου Δημητρίου ἀκολούθησε ὁμοίως τὸν φυσικὸ νόμο τῆς φθορᾶς: Πλὴν τοῦ Ναοῦ, ἀπὸ τὰ κτίσματά του διασώθηκαν μόνο ἐλάχιστα ἐρείπια στὴ  δυτικὴ πλευρὰ τοῦ Ναοῦ.

Τὸν Ἰούνιο τοῦ 2011 χάρη στὴ μέριμνα τοῦ Μητροπολίτη Σισανίου καὶ Σιατίστης ἡ Μονὴ ἀναβίωσε μὲ τὴν ἐγκατάσταση σὲ αὐτὴ μικρῆς συνοδείας μοναζουσῶν. Ἡ ἀδελφότητα προέβη στὴν οἰκοδομὴ μικρῶν κτισμάτων, προκειμένου νὰ στεγαστεῖ καὶ νὰ ὀργανώσει τὶς καθημερινὲς ἐργασίες της. Ὁ Ναὸς τοῦ Ἁγίου Δημητρίου τῆς ἀνατέθηκε καὶ πάλι ἐπισήμως ὡς μετόχιον, ὅμως παρὰ τὴν ἐπιθυμία της νὰ ἀναλάβει το κόστος τῶν ἀπαραίτητων ἀναστυλωτικῶν ἐργασιῶν δὲν τὸ κατόρθωσε μέχρι σήμερα. 

Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά, οἱ κάτοικοι τοῦ οἰκισμοῦ τῆς  Κερασώνας πάντοτε ἀγαποῦσαν καὶ φρόντιζαν τὸν Ναὸ τοῦ Ἁγίου Δημητρίου. Ἀξίζει νὰ σημειωθεῖ ἡ συμβολὴ τοῦ κυρίου Σωτηρίου Τζοβαΐρη, μετέπειτα κατοίκου Πτολεμαΐδος, ὁ ὁποῖος ὡς οἰκοδόμος ἀνέλαβε μεγάλο φορτίο ἐπισκευῶν καὶ ἐπουλωτικῶν ἐπεμβάσεων στὸ πολύπαθο κτίσμα. Μεταξὺ ἄλλων κατασκεύασε ὁ ἴδιος τὴν  ξύλινη ὀροφὴ τοῦ ναοῦ, καθὼς καὶ τὸ ἐξωτερικὸ στέγαστρο στὴ νότια πλευρά, ἐνῶ ἡ οἰκογένειά του μέχρι σήμερα μεριμνᾶ γιὰ τὴ διάσωσή του.  Παρὰ τὶς φιλότιμες προσπάθειες τῶν κατοίκων τοῦ οἰκισμοῦ τῆς Κερασώνας νὰ συντηροῦν κατὰ δύναμιν τὸν Ναὸ μὲ μικρὲς κατὰ καιροὺς ἐπεμβάσεις, ἰδιαίτερα στὰ χρόνια τῆς ἐρημώσεως τῆς Μονῆς,  τὸ οἰκοδόμημα ἔχει ὑποστεῖ σημαντικὲς καὶ ἐπικίνδυνες φθορές: Ἡ στέγη φέρει ἐπικίνδυνα ρήγματα, τὰ κουφώματα τῶν παραθύρων ἔχουν ἀνοίξει σὲ πολλὰ σημεῖα ἐπιτρέποντας τὴν εἴσοδο μικρῶν ζώων, ὁ νότιος τοῖχος τοῦ ἱεροῦ ἔχει ἐπίσης τρύπες, ἐνῶ τὸ δάπεδο ἔχει καταστραφεῖ πολυμερῶς.   

  1. Προτάσεις  

Δεδομένης  τῆς ἀναμφισβήτητης ἱστορικῆς καὶ καλλιτεχνικῆς ἀξίας τοῦ ἱστορικοῦ αὐτοῦ ναοῦ, ἀλλὰ καὶ τῆς μελλοντικῆς σημασίας του γιὰ τὴν γύρω περιοχὴ καὶ σὲ συνάρτηση μὲ τὴν ἱστορικὴ Μονὴ τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου Ζηκοβίστης στὴν ὁποία ὑπάγεται, προτείνονται οἱ ἑξῆς ἀναστυλωτικὲς ἐργασίες μὲ σειρὰ προτεραιότητας:

Α. Ἐξωτερικὲς ἐργασίες

– Ἀποχωμάτιση τοῦ Βόρειου τοίχου τοῦ Ναοῦ καὶ κατασκευὴ ἀποστραγγιστικῶν ἔργων, γιὰ τὴν ἀποφυγὴ τῆς ὑγρασίας.

– Ἀποκάλυψη τῆς ἀρχικῆς λιθοδομῆς τοῦ οἰκοδομήματος μὲ τὴν τεχνικὴ τῆς ἀμμοβολῆς. Ἐπιδιορθώσεις καὶ ἀνακατασκευὴ τοίχων, ὅπου χρειάζεται.

 – Ἐπιδιόρθωση ἢ ἀλλαγὴ τῆς κεραμοσκεπῆς.

– Ἀλλαγὴ κουφωμάτων παραθύρων καὶ πορτῶν.

Β. Ἐσωτερικὲς ἐργασίες

– Ἐπιδιόρθωση ἢ ἀντικατάσταση δαπέδου.

– Συντήρηση τοιχογραφιῶν Ἱεροῦ, εἰκόνων τέμπλου, φορητῶν εἰκόνων.

– Ἀντικατάσταση στασιδιῶν καὶ δεσποτικοῦ θρόνου.